Bananen zijn een van de meest verkochte producten in supermarkten. In Nederland eten we jaarlijks 720 miljoen bananen, ongeveer 42 bananen per persoon. Het is een product waar mee gestunt wordt, bijvoorbeeld 99 ct per kilo, want dat trekt klanten. Hoe staat het dan met de prijs die de boeren en arbeiders in ontwikkelingslanden ontvangen?

Problemen bananenteelt

Jaarlijks produceren ontwikkelingslanden als Colombia, Costa Rica, Dominicaanse Republiek, Ecuador en Peru meer dan 100 miljoen ton bananen. Bananen worden geteeld door kleine boeren en op grote plantages. Beide vormen kennen veel problemen Kleine boeren kunnen niet zelf exporteren, ze zijn afhankelijk van grote bananenondernemingen. Deze grote ondernemingen domineren de gehele sector (productie dozen, zeetransport, bankwezen, bestrijdingsmiddelen, opkoop). Deze organisaties zijn zo machtig dat ze de opkoopprijzen voor de boeren laag kunnen houden.

Plantage arbeiders krijgen vaak laag betaald. Tussen 1992 en 2007 daalden de lonen van bananen arbeiders in bijvoorbeeld Costa Rica dramatisch. Met het milieu is het meestal niet best gesteld. Bananen worden veelal geteeld in monocultuur, dat wil zeggen dat de grond alleen wordt gebruikt voor bananenteelt. De bodem wordt hierdoor uitgeput, vaak met erosie tot gevolg. Men gebruikt veel pesticiden, soms wel 50 keer per jaar.

Fairtrade bananen

Al 20 jaar kan men in Nederland Fairtrade bananen kopen. Inmiddels is 15% van de bananen in de supermarkten in ons land Fairtrade, Max Havelaar gecertificeerd. Dit systeem hanteert een minimumprijs voor duurzame productie. Als de wereldmarktprijs lager is dan de minimumprijs, wordt tenminste de Fairtrade minimum prijs betaald. Naast de minimumprijs krijgen de boerenorganisaties een ontwikkelingspremie. De certificering vereist onder meer milieuvriendelijke teelt en respect voor arbeidsrechten zoals het recht om lid te zijn van een vakbond. Dit alles zorgt voor een beter inkomen en een hogere levensstandaard, zowel voor de kleine boeren als voor de arbeiders op de plantages.

Gevolgen van Fairtrade

Fairtrade boeren blijken een stabieler (en hoger) inkomen te hebben dan niet-gecertificeerde. Dankzij investeringen van de premie dalen de productiekosten. Fairtrade stimuleert samenwerking in coӧperaties waardoor toegang tot de (wereld)markt mogelijk wordt. Plantagearbeiders krijgen een formeel arbeidscontract met daaraan verbonden rechten zoals vakantiedagen en doorbetaling tijdens ziekte. De minimumprijs maakt het de plantage eigenaren mogelijk de verantwoordelijkheid naar hun arbeiders op het gebied van bijvoorbeeld huisvesting en sociale voorzieningen na te komen.

Wat kunt u doen?

Ten eerste kunt u natuurlijk Fairtrade gecertificeerde bananen kopen. En ziet u die niet in de supermarkt dan kunt u er naar vragen. Ten tweede kunt u, als u zeer laag geprijsde bananen ziet, uw supermarktmanager vragen wat zij betalen voor een kilo. We sturen u daarvoor graag een voorbedrukte kaart, even een e-mailtje naar info@teylingenmillenniumgemeente.nl. Uit onderzoek blijkt dat 84% van de Nederlanders wil dat “hun” bananenboeren een inkomen verdienen waar ze van kunnen leven.